Armoede heeft vergaande gevolgen op het dagelijks leven van mensen en kinderen wereldwijd. Het brengt grote problemen met zich mee, zoals hongersnood en ziekte. Waar armoede is, lopen families het gevaar om uit elkaar te vallen. Bijvoorbeeld doordat er mensen sterven of ouders geen andere optie zien dan hun kinderen af te staan. Voor veel kinderen is veilig opgroeien daardoor niet vanzelfsprekend. Ook neemt het risico op kinderarbeid toe, omdat elke financiële bijdrage telt.
“Armoede neemt nauwelijks af, terwijl ongelijkheid steeds verder toeneemt.”
‘Takers Not Makers’ rapport van Oxfam Novib, 2025
Op deze pagina lees je onder meer wat armoede inhoudt, wat de diepgewortelde oorzaken zijn, in welke landen de meeste armoede voorkomt, wat de verdeling is van de wereldwijde welvaart en impact van armoede. Ook lees je hoe we armoede effectief kunnen bestrijden en hoe SOS Kinderdorpen zich succesvol inzet om de vicieuze cirkel van armoede te doorbreken.
Wil je jouw kennis over armoede direct testen? Doe dan mee aan onze kennisquiz.
Wat is armoede?
Armoede betekent niet kunnen voorzien in basislevensbehoeften zoals voedsel, schoon drinkwater, huisvesting, kleding en medische zorg. De Verenigde Naties heeft deze zaken gedefinieerd als essentiële levensbehoeften. Het zijn cruciale elementen voor elk mens, net als onderwijs. De exacte armoedegrens verschilt per land, doordat de koopkracht varieert.
Absolute, relatieve en sociale armoede
Er zijn verschillende soorten armoede: absolute armoede, relatieve armoede en sociale armoede. Wanneer we over armoede spreken is het belangrijk om te weten over welke vorm het gaat.
- Absolute armoede
Dit is als mensen leven onder een bepaalde inkomensgrens en niet beschikken over levensmiddelen zoals gezond voedsel, huisvesting, toegang tot gezondheidszorg en onderwijs. - Relatieve armoede
Dit verwijst naar de levensomstandigheden van een persoon of groep in verhouding met de directe omgeving. - Sociale armoede
Door armoede kan sociale isolatie plaatsvinden. In Nederland betekent dat bijvoorbeeld dat mensen niet mee kunnen doen aan het normale maatschappelijk leven omdat er geen geld is voor sport, schoolactiviteiten en leuke dingen. Ook kan er veel schaamte zijn over armoede, waardoor mensen zich soms afsluiten van de buitenwereld.
Hoeveel mensen leven in armoede?
Zo’n 412 miljoen kinderen leven wereldwijd in extreme armoede. Deze kinderen wonen vooral in landen in het mondiale zuiden.
Wat is het armste land ter wereld?
De ranglijst van de armste landen ter wereld kan variëren afhankelijk van de criteria die worden gebruikt om armoede te meten, bijvoorbeeld het bruto binnenlands product (bbp) of het percentage van mensen dat onder de armoedegrens leeft. De volgende lijst is dan ook niet statisch en kan fluctueren naar mate landen zich ontwikkelen.
Dit zijn de 10 armste landen ter wereld:
- Zuid-Soedan
- Yemen
- Burundi
- Centraal-Afrikaanse Republiek
- Malawi
- Madagaskar
- Mozambique
- Democratische Republiek Congo
- Nigeria
- Sierra Leone
Armoede door klimaatverandering
Klimaatverandering heeft een grote impact op het leven van miljoenen mensen wereldwijd. Door langdurige droogte, extreme regenval, overstromingen en mislukte oogsten komen steeds meer gezinnen in armoede terecht. Vooral in landen waar veel mensen afhankelijk zijn van landbouw en veeteelt voor hun inkomen zijn de gevolgen groot. Voedsel wordt schaarser en duurder, terwijl gezinnen hun inkomsten zien afnemen. Dit vergroot de kans op honger, ondervoeding en gedwongen migratie. Klimaatverandering raakt de meest kwetsbare gemeenschappen het hardst en versterkt bestaande ongelijkheid.
Hoeveel kinderen leven in armoede?
De welvaart verschilt dus erg in de wereld. Hoe zit het met de allerarmste?
- Wereldwijd leven meer dan 824 miljoen mensen in extreme armoede. Dat komt neer op ongeveer 1 op de 10 wereldbewoners.
- Naar schatting leven 412 miljoen kinderen in extreme armoede.
- Wereldwijd zijn er bijna 1 miljard kinderen die basisbehoeften als voeding of schoon water missen.
- Wereldwijd gaan ongeveer 251 miljoen kinderen en jongeren niet naar school. Ondanks vooruitgang in de afgelopen decennia is dit aantal de afgelopen jaren vrijwel niet afgenomen.
- Meer dan 220 miljoen kinderen groeien op zonder de zorg en bescherming van een ouder of vaste verzorger.
Hoe ziet de verdeling van wereldwijde welvaart eruit?
De verhoudingen van wereldwijde welvaart zijn erg scheef. Extreem rijken hebben vaak veel vermogen. Vermogen zijn de waarde van bezittingen, zoals spaargeld, aandelen, of vastgoed.
Oxfam Novib bracht in 2025 het rapport ‘Takers Not Makers’ uit. Daaruit blijkt:
- Terwijl de rijkdom van de allerrijksten groeit, is het aantal mensen dat in armoede leeft sinds 1990 nauwelijks afgenomen.
- Het vermogen van miljardairs groeide in 2024 met 2 biljoen dollar, drie keer sneller dan in 2023.
- Slechts 8% van de wereldbevolking leeft in landen met een relatief lage mate van ongelijkheid.
- Sinds 2015 groeide het vermogen van de rijkste 1% met ruim 33,9 biljoen dollar. Volgens Oxfam is dat genoeg om de jaarlijkse wereldwijde armoede 22 keer uit te bannen.
Wat veroorzaakt armoede?
Armoede wordt veroorzaakt door een complexe combinatie van factoren. Enkele belangrijke oorzaken van armoede zijn:
- Economische factoren
Zoals lage inkomens, hoge werkloosheid en gebrek aan werkgelegenheid. Ook kunnen economische crises bijdragen aan armoede. - Sociale factoren
Zoals beperkte toegang tot onderwijs, gezondheidszorg en water. Ook discriminatie op basis van geslacht, etniciteit, beperking of andere kenmerken kunnen meespelen. Hierdoor worden groepen mensen uitgesloten van kansen en hulpbronnen. - Milieufactoren
Klimaatverandering brengt natuurrampen teweeg. Vaak worden de allerarmsten het hardst getroffen. - Politieke factoren
Corruptie, instabiele of ineffectieve overheidssystemen, conflicten en politieke instabiliteit kunnen armoede verergeren. - Culturele factoren
Traditionele normen, waarden en praktijken kunnen soms armoede in stand houden. Denk aan genderongelijkheid en de eerdergenoemde feminisering van armoede.
Deze factoren zijn vaak met elkaar verweven en kunnen elkaar versterken, waardoor het moeilijk is om armoede alleen aan één enkele oorzaak toe te schrijven.
De gevolgen van armoede – een vicieuze cirkel
Kinderen die in armoede opgroeien hebben minder kans op een goede toekomst. Als deze kinderen al naar school gaan, kunnen ze zich vaak minder goed concentreren door de problemen thuis. Daardoor lopen ze vaker een leerachterstand op. Kinderen uit arme gezinnen gaan ook vaker zonder diploma van school. Zonder educatie is zorgen voor inkomsten lastiger, waardoor de vicieuze cirkel van armoede door blijft lopen.
“Er is niet voldoende eten voor ons allemaal. Als ontbijt aten we altijd de restjes van de avond ervoor, maar nu zijn er geen restjes meer. Door de honger kan mijn moeder mijn babybroertje geen borstvoeding meer geven.”
– Tia (13), uit Mozambique
Hoe is het om in armoede te leven?
Leven in armoede heeft ingrijpende gevolgen voor mensen. Vooral kinderen die opgroeien in armoede krijgen hierdoor vaak te maken met:
- Hongersnood
Ouders die in extreme armoede leven hebben vaak geen geld om hun kinderen en zichzelf voedzaam en gevarieerd te eten te geven. Sommige kinderen krijgen niet eens één maaltijd per dag.
Lees hier het verhaal van Amino uit Somalië die door de droogte alles verloor en 95 km moest lopen met haar baby op zoek naar eten. - Verwaarlozing
Ouders of verzorgers werken vaak dag en nacht in een poging om hun gezin in basisbehoeften te kunnen voorzien, zoals voeding, veilig drinkwater en een dak boven hun hoofd. Daardoor kan het zijn dat kinderen niet de aandacht krijgen die ze nodig hebben. - Kinderarbeid
Gezinnen die de eindjes niet meer aan elkaar kunnen knopen grijpen elke mogelijkheid aan om hun hoofd boven water te houden. Dat betekent vaak dat kinderen ook moeten werken om te zorgen dat er genoeg te eten is om te overleven. Hierdoor kunnen kinderen geen kind zijn, wat essentieel is voor hun ontwikkeling.
Lees hier het verhaal van Salimata uit Ivoorkust die haar school moest inruilen voor het sjouwen van zware pakketten. - Geen onderwijs
Voor schoolspullen is er geen geld meer en de meeste kinderen die in armoede opgroeien moeten werken om bij te dragen aan het gezinsinkomen. - Risico op kinderhandel
Kinderen die in armoede leven en kunnen daardoor de bescherming van hun ouders missen. Zij zijn kwetsbaarder voor geweld en misbruik. Ook zijn de armste gezinnen een makkelijkere prooi voor kinderhandelaren. Het komt voor dat ouders één of meerdere kinderen moeten afstaan in ruil voor levensmiddelen voor de rest van de kinderen.
Wat doet SOS Kinderdorpen om armoede te verminderen?
SOS Kinderdorpen is vastbesloten om armoede aan te pakken. We willen dat elk kind veilig kan opgroeien en voldoende voeding, huisvesting, onderwijs en medische zorg heeft. Dit is essentieel voor hun welzijn en toekomst.
Daarvoor is structurele hulp nodig. Lees hieronder hoe we actie ondernemen.
- We steunen families met familieversterkende programma’s. Door de gehele familie handvatten te bieden krijgen kinderen een goede basis om vanuit op te groeien tot zelfstandige volwassenen.
- We investeren in onderwijs, zodat elk kind een goede start heeft.
- We zetten ons in voor jeugdwerkgelegenheid, met een reeks aan op maat gemaakte programma’s, zoals ‘No Business as Usual’, ‘Tantie Bagage‘ en ‘Sangue Novo‘.
- We vergemakkelijken toegang tot gezondheidszorg.
- We versterken sociale netwerken en voorzieningen in gemeenschappen.
Hoe kan ik mensen in armoede helpen?
Onze methodes zijn effectief en persoonlijk. Om te kunnen blijven vechten tegen armoede hebben we jouw steun hard nodig. Maak een verschil door hier te doneren. Want alleen samen krijgen we armoede de wereld uit.
Armoede in Nederland
Ook in Nederland komt armoede voor. Naar schatting leven ongeveer 540.000 mensen in armoede, waaronder ruim 115.000 kinderen.
Nederlanders met extra risico op armoede
De een is een stuk kwetsbaarder voor armoede dan de ander. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hebben hier onderzoek naar gedaan. Daaruit blijkt dat eenoudergezinnen, mensen met een migratieachtergrond, bijstandsontvangers en alleenstaanden onder de 65 jaar een grote kans op ernstige armoede hebben. Problemen liggen daardoor op de loer, zoals sociale uitsluiting, gezondheidsproblematiek en beperkte toegang tot onderwijs. Dit heeft impact op hun ontwikkeling, gezondheid en kansen.
