Afrika

Centraal Afrikaanse Republiek DRA kinderen spelen in een SOS kindvriendelijke ruimte
Centraal Afrikaanse Republiek

Afrika is het op één na grootste continent ter wereld, zowel qua oppervlakte als bevolking. Het continent strekt zich uit over zo’n 30 miljoen vierkante kilometer. Dat is ongeveer net zo groot als Europa, de Verenigde Staten en China bij elkaar. Er wonen meer dan 1,5 miljard mensen, verdeeld over 54 landen. Afrika kent een enorme diversiteit aan talloze volkeren, talen, culturen en landschappen.

Waar staat Afrika bekend om?

Omdat Afrika zo groot en divers is kunnen we dat niet in een paar zinnen vatten. Het gaat immers over een heel continent. Om toch ergens te beginnen zijn hier vijf beknopte kenmerken op een rij:  

1. Geschiedenis – de wieg van de mensheid

Het continent heeft een rijke geschiedenis die duizenden jaren teruggaat: van oude beschavingen zoals die van Egypte en Carthago, tot koninkrijken zoals Mali, Ghana en het Grote Zimbabwe. Het lijkt bovendien de geboorteplaats van de mensheid, aangezien de oudste menselijke fossielen hier zijn gevonden. Wetenschappers hebben vooral in Oost-Afrika resten gevonden van de vroege voorouders van de moderne mens. Sommige van deze resten zijn miljoenen jaren oud. Ze helpen ons beter te begrijpen hoe de mens zich heeft ontwikkeld.

2. Natuurlijke rijkdommen

Afrika beschikt over grote voorraden natuurlijke hulpbronnen, waaronder goud, diamant, koper, olie, gas en zeldzame mineralen. Deze grondstoffen spelen een belangrijke rol in de wereldeconomie en bieden kansen voor economische groei, werkgelegenheid en de ontwikkeling van landen.

Tegelijkertijd profiteert de bevolking niet overal in gelijke mate van deze rijkdommen. Historisch gezien zijn veel grondstoffen tijdens de koloniale periode op grote schaal gewonnen en geëxporteerd. Ook vandaag de dag kunnen factoren zoals conflicten, corruptie, ongelijke handelsverhoudingen en een ongelijke verdeling van opbrengsten ervoor zorgen dat de inkomsten uit natuurlijke hulpbronnen niet altijd ten goede komen aan de lokale bevolking. Lees meer over de (de)kolonisatie verder op deze pagina.

3. Natuur en biodiversiteit

Afrika staat bekend om zijn indrukwekkende natuur en biodiversiteit. Je vindt er allerlei verschillende landschappen, van de uitgestrekte Sahara tot tropische regenwouden, savannes, wetlands en berggebieden. Bekende gebieden zijn onder meer het Victoriameer, de Kilimanjaro en de wildparken in onder andere Kenia, Tanzania, Zuid-Afrika en Botswana. Ook leven er veel verschillende dier- en plantensoorten. Afrika is onder meer bekend vanwege de ‘Big Five’, maar heeft nog veel meer bijzondere natuurgebieden die belangrijk zijn voor biodiversiteit, natuurbehoud en toerisme.

4. Diversiteit aan culturen

Afrika is cultureel gezien enorm divers, met meer dan 3.000 volken en een rijkdom aan tradities, muziek, dans en kunst. Op het continent worden naar schatting meer dan 2.000 talen gesproken. Enkelen daarvan zijn Swahili, Yoruba, Zulu en Hausa, maar ook Frans en Engels. Elk land en elke regio heeft zijn eigen unieke gewoonten en culturele praktijken.

5. Sportprestaties

Afrikaanse atleten zijn wereldwijd beroemd. Vooral op het gebied van hardlopen doet het continent het goed. Landen zoals Ethiopië en Kenia hebben enkele van de beste langeafstandslopers ter wereld voortgebracht. Ook voetbal is er een gigantisch populaire sport. Landen zoals Nigeria, Kameroen, Senegal en Egypte hebben een rijke voetbalgeschiedenis.

Meisje houdt een blad vast bij het GrEEn project in Ethiopië

(De)kolonisatie – een strijd van het verleden én heden

De kolonisatie en dekolonisatie van Afrika vormen belangrijke hoofdstukken in de geschiedenis van het continent, met verstrekkende gevolgen voor de Afrikaanse samenlevingen, economieën en culturen. Tot op de dag van vandaag.

Kolonisatie van Afrika

De kolonisatie van Afrika begon grootschalig in de late 19e eeuw, tijdens de periode die bekendstaat als de ‘Scramble for Africa’. West Europese grootmachten zoals het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, België, Duitsland, Italië en Portugal streden om macht over Afrikaanse gebieden. De Europese landen ‘verdeelden’ Afrika onderling, zonder rekening te houden met de bestaande grenzen van volkeren, hun zelfbeschikkingsrecht en mensenrechten in het algemeen.

De kolonisatie werd gedreven door economische motieven. Europeanen stalen grondstoffen zoals goud, rubber, ivoor, diamant. Er waren ook politieke doelen, waarbij West Europa zoveel mogelijk macht probeerde te krijgen. Traditionele en lokale machtsstructuren werden vaak ondermijnd, en de bevolking werd onderworpen aan uitbuiting, onderdrukking en slavernij.

Dekolonisatie van Afrika

De dekolonisatie van Afrika begon na de Tweede Wereldoorlog. Dit was deels te danken aan de economische uitputting van Europese landen en de groeiende bewustwording en protesten van Afrikaanse volkeren.

In sommige landen, zoals Ghana, verliep de transitie naar onafhankelijkheid relatief soepel. Ghana werd in 1957 het eerste land in Sub-Sahara Afrika dat onafhankelijk werd van Europa. Maar het ging niet overal even vreedzaam. Andere landen, zoals Algerije (gekoloniseerd door Frankrijk), Angola en Mozambique (gekoloniseerd door Portugal), moesten bloedige bevrijdingsoorlogen voeren voor hun onafhankelijkheid.

Tussen de jaren 1950 en 1975 werden de meeste Afrikaanse landen onafhankelijk. In enkele gevallen, zoals in Zuid-Afrika en Namibië, bleef kolonialisme in de vorm van witte minderheidsregeringen bestaan tot de jaren 1990, onder het apartheidsregime.

Gevolgen van (de)kolonisatie – diepe sporen tot op de dag van vandaag

De kolonisatie heeft Afrika blijvend beïnvloed. Europese kolonisten trokken willekeurige grenzen die vijandige volken samenbrachten, wat na de onafhankelijkheid leidde tot gewelddadige burgeroorlogen. Ook zijn veel Afrikaanse economieën nog steeds afhankelijk van het exporteren van grondstoffen naar hun voormalige kolonisten, wat hun economische ontwikkeling beperkt.

Ondanks de pijnlijk voelbare sporen van de kolonisatie die tot op de dag van vandaag voortduren, kent Afrika ook een enorme nationale trots, waarbij landen hun zeggenschap weten te herstellen en hun identiteit vieren.

Yamoussoukro, Ivoorkust
Yamoussoukro, Ivoorkust

Problematiek in Afrika 

Net als ieder ander continent kent ook Afrika verschillende uitdagingen. Het gaat om een combinatie van economische, sociale, politieke en milieugebonden factoren. Hoewel er in veel regio’s vooruitgang wordt geboekt, blijven thema’s als armoede, corruptie, conflicten, klimaatverandering en toegang tot gezondheidszorg en onderwijs belangrijke aandachtspunten. Afrikaanse landen werken hard aan het verbeteren van de levensomstandigheden, soms in samenwerking met internationale partners.

10 (samenhangende) vormen van problematiek zijn:  

1. Armoede in Afrika

Armoede blijft een groot probleem in veel Afrikaanse landen. Ondanks de forse economische groei leeft een aanzienlijk deel van de bevolking nog steeds in armoede. Armoede vergroot bovendien de kans op andere problemen, zoals voedselonzekerheid en kinderarbeid.

2. Corruptie in Afrika

Corruptie is een hardnekkig probleem in veel Afrikaanse landen. Corruptie kan economische ontwikkeling belemmeren en het vertrouwen in overheden en publieke instellingen verminderen.

3. Conflicten en Geweld in Afrika

Afrika heeft te maken met verschillende gewapende conflicten en burgeroorlogen. Voorbeelden hiervan zijn de langdurige conflicten in de Democratische Republiek Congo, Zuid-Soedan, en de Sahel-regio. Deze conflicten hebben grote gevolgen voor de bevolking, maken vele slachtoffers en zorgen ervoor dat miljoenen mensen ontheemd raken.

4. Klimaatverandering in Afrika

Minder dan 4% van de totale CO2-uitstoot – dat is de bijdrage van het hele continent Afrika aan de wereldwijde klimaatcrisis. Afrika draagt dus relatief weinig bij aan de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, maar wordt wel sterk geraakt door de gevolgen van klimaatverandering. Afrika kampt met hittegolven, overstromingen, modderstromen en droogte. Zo heeft de Hoorn van Afrika te maken met periodes van langdurige droogte, waardoor mensen zoals Amino moeten vluchten.

In dit tentenkamp wonen meer dan 30.000 Zuid Soedanese vluchtelingen, in Palabek, Oeganda
In dit tentenkamp in Palabek, Oeganda, wonen meer dan 30.000 Zuid Soedanese vluchtelingen

5. Gezondheidszorg en ziekten in Afrika

Toegang tot gezondheidszorg blijft in veel gebieden een uitdaging. Veel Afrikaanse landen hebben te maken met een tekort aan medische voorzieningen en medicijnen. Ziektes zoals malaria, hiv/aids en tuberculose komen nog steeds veel voor.

6. Bevolkingsgroei en verstedelijking in Afrika

Afrika kent een van de snelst groeiende bevolkingen ter wereld. Deze jonge bevolking biedt kansen voor economische ontwikkeling en innovatie, maar zorgt ook voor uitdagingen zoals werkloosheid, druk op onderwijs- en gezondheidsstelsels, en een tekort aan woningen.

7. Toegang tot onderwijs in Afrika

Hoewel de toegang tot onderwijs in veel Afrikaanse landen enorm is verbeterd, blijven de bereikbaarheid en kwaliteit lastig. Vooral meisjes hebben in sommige gebieden minder toegang tot onderwijs door armoede, lange en onveilige afstanden naar school, kinderhuwelijken en genderongelijkheid. In Linia, een stad in Tsjaad, gaan er met de ondersteuning van SOS Kinderdorpen steeds meer meisjes naar school.

Zala op haar school in Babille, Ethiopië
Zala op haar school in Babille, Ethiopië

 8. Economie en werkloosheid in Afrika

Afrikaanse economieën zijn vaak sterk afhankelijk van de export van grondstoffen, zoals olie, mineralen en landbouwproducten. Deze afhankelijkheid maakt de economieën kwetsbaar. Daarnaast is er een groot probleem met werkloosheid, vooral onder jongeren. Veel Afrikaanse landen hebben moeite om voldoende banen te creëren voor hun snelgroeiende beroepsbevolking. In Ghana ondersteunt SOS Kinderdorpen jongeren bijvoorbeeld met programma’s die hun vaardigheden, ondernemerschap en kansen op werk versterken. Voorbeelden projecten zijn GrEEn en No Business as Usual (NBU-YEC).

9. Voedselonzekerheid in Afrika

In veel landen is er een tekort aan voedsel, mede door de klimaatverandering en gewapende conflicten die de landbouw verstoren. Vooral op het platteland is er niet altijd een geschikte infrastructuur voor grootschalige productie. In het ergste geval leidt dit tot hongersnood.

10. Vluchtelingen in Afrika

Door conflicten, klimaatverandering en economische crises slaan miljoenen mensen op de vlucht, zowel binnen hun eigen land als naar andere landen. Landen zoals Zuid-Soedan, Somalië en de Democratische Republiek Congo hebben te maken met vele vluchtelingen.

Mensen op de vlucht Khartoem, Soedan.
Mensen op de vlucht Khartoem, Soedan

SOS Kinderdorpen in Afrika

De meeste landen waar SOS Kinderdorpen vanuit Nederland actief is, liggen in Afrika. Daar hebben we projecten en programma’s in zes zogenoemde focuslanden:

Elsie maakt haar huiswerk in Zuid-Afrika
Elsie maakt haar huiswerk in Zuid-Afrika

In deze focuslanden ondersteunen we langlopende programma’s die vooral gericht zijn op het veilig laten opgroeien van kinderen en jongeren, doormiddel van familieversterking, opvang en jeugdontwikkeling. SOS Kinderdorpen Nederland steunt ook programma’s en projecten op het gebied kinderrechten en noodhulp in verschillende andere landen en gebieden, zoals:

  • Oekraïne
  • Gaza
  • Soedan
  • Ethiopië
  • Venezuela

Deze projecten zijn medegefinancierd door de Dutch Relief Alliance, het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse zaken, andere organisaties, (grotere) donoren en stichtingen.

Een huishouden in Diffa, Niger
Een huishouden in Diffa, Niger

Sorry

De versie van de browser die je gebruikt is verouderd en wordt niet ondersteund.
Upgrade je browser om de website optimaal te gebruiken.