Kinderarbeid – definitie, oorzaken en gevolgen

Wereldwijd zijn 138 miljoen kinderen slachtoffer van kinderarbeid. Ruim de helft van deze kinderen is jonger dan 12 jaar. Ze werken bijvoorbeeld in de mijnbouw, landbouw of visserij. 54 miljoen van de kinderen in kinderarbeid doen gevaarlijk werk dat hun gezondheid, veiligheid of ontwikkeling ernstig schaadt. 

SOS Kinderdorpen verkleint het risico op kinderarbeid door families in armoede te versterken en schooluitval tegen te gaan. In lage-inkomenslanden komt kinderarbeid meer dan 30 keer vaker voor dan in hoge-inkomenslanden. Van de kinderen die worden uitgebuit in kinderarbeid gaat 31% niet naar school. Toegang tot basisvoorzieningen als onderwijs begint vaak met een inkomen. Samen met families bekijken we hoe we voor voldoende inkomsten kunnen zorgen, en hoe ze daarmee omgaan. Ook geven we voorlichting over het belang van onderwijs.   

Op deze pagina beantwoorden we veelgestelde vragen over kinderarbeid, zoals wat het precies is, hoe het veroorzaakt wordt, in welke industrieën en landen het risico op uitbuiting van kinderen het grootst is en welke oplossingen er zijn voor het probleem. 

Wat is kinderarbeid?

Niet al het werk dat een kind doet is kinderarbeid. Van kinderarbeid is sprake wanneer kinderen te jong zijn voor het werk of wanneer het werk schadelijk is voor hun gezondheid, veiligheid, ontwikkeling of onderwijs.

Ook onbetaald huishoudelijk werk kan onder kinderarbeid vallen. Dan gaat het niet over het helpen van ouders bij een klusje. Maar over situaties waarbij de verantwoordelijkheid voor het huishouden vrijwel geheel bij het kind ligt.

Kinderarbeid in cijfers

🌍 138 miljoen kinderen zitten wereldwijd vast in kinderarbeid.  

⚠️ 54 miljoen kinderen verrichten gevaarlijk werk dat hun gezondheid en ontwikkeling schaadt. 

🌍 87 miljoen kinderen in kinderarbeid leven in Sub-Sahara-Afrika, bijna twee derde van het wereldwijde totaal.  

📚 Miljoenen kinderen missen onderwijs doordat zij moeten werken. 

❤️ SOS Kinderdorpen beschermt kinderen tegen kinderarbeid door families te versterken en overlevers van kinderarbeid te ondersteunen met traumaverwerking en bij re-integratie. 

Waarom is kinderarbeid een probleem?

Kinderen die slachtoffer zijn van kinderarbeid dragen de gevolgen vaak een leven lang mee: ze missen onderwijs, lopen meer risico op psychische en lichamelijke gezondheidsproblemen en hebben later vaak minder kans op waardig en stabiel werk. Hierdoor ligt het risico op uitbuiting ook voor hun kinderen weer op de loer.

Hoe groot is het probleem?

Over de hele wereld zijn ongeveer 138 miljoen kinderen slachtoffer van kinderarbeid. Van hen doen zo’n 54 miljoen kinderen gevaarlijk werk dat hun ontwikkeling, veiligheid en gezondheid schaadt. 

Sub-Sahara-Afrika – waar landen als Ghana en Ivoorkust onder vallen – draagt de zwaarste last. Daar werken ongeveer 87 miljoen kinderen in kinderarbeid. Hoewel het percentage kinderen in kinderarbeid sinds 2020 daalde van 24% naar 21,5% in 2024, bleef het absolute aantal ongeveer gelijk. 

In welke landen komt kinderarbeid het meeste voor?

Kinderarbeid komt wereldwijd voor. Sub-Sahara-Afrika telt met ongeveer 87 miljoen het grootste aantal kinderen in kinderarbeid. Azië en de Stille Oceaan volgen met ongeveer 28 miljoen kinderen.

In welke sectoren komt kinderarbeid voor?

Volgens de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) komt kinderarbeid het meeste voor in de volgende sectoren*:

• 🌾 Landbouw: 61% 
• 🛍️ Dienstverlening: 27%, waaronder huishoudelijk werk en verkoop 
• 🏭 Industrie: 13%, waaronder mijnbouw en productie  

^{*Vanwege een afronding van cijfers komt het totaal niet uit op 100%.}

Wat zijn de oorzaken van kinderarbeid?

Het lijkt misschien onbegrijpelijk om als ouder je kind harde arbeid te laten verrichten, of zelfs hiervoor af te staan. Deze keuze wordt dan ook niet zomaar gemaakt. Families in extreme armoede staan soms voor onmogelijke keuzes. Hoe zorg je voor eten op tafel als er geen inkomen is? Hoe stuur je je kind naar school als je de kosten niet kunt betalen? Juist in die wanhoop vinden handelaren een ingang. Ze beloven ouders onderwijs, veiligheid en een betere toekomst voor hun kind. Maar in werkelijkheid verdwijnen deze kinderen op het land, in de mijnen en visserij. 

De grootste oorzaken van kinderarbeid zijn: 

• Armoede 
  Armoede is de belangrijkste oorzaak van kinderarbeid. Wanneer families niet in hun basisbehoeften kunnen voorzien, wordt kinderarbeid een overlevingsstrategie in plaats van een keuze.

• Gebrek aan onderwijs 
  Wereldwijd zijn er 272 miljoen kinderen die niet naar school gaan. Meestal zijn scholen te duur of te ver van huis. 

• Sociale ongelijkheid 
  Zwakke sociale beschermingssystemen maken dat kinderen geen vangnet hebben om op terug te vallen, waardoor zij sneller worden uitgebuit. 

• Opgroeien zonder voldoende zorg en bescherming van een volwassene 
  Kinderen die zonder ouderlijke zorg opgroeien of deze dreigen te verliezen lopen aanzienlijk meer risico op uitbuiting. Conflict, migratie en crises vergroten het risico dat kinderen van hun ouders gescheiden worden. Dit is waarom SOS Kinderdorpen zich richt op het versterken van families, het voorkomen van familiescheiding en het opvangen van kinderen zonder ouderlijke zorg. 

De meest extreme vorm

Soms kan kinderarbeid extreme vormen aannemen. Kinderen worden bijvoorbeeld gedwongen om zonder loon zwaar werk te verrichten. Ze worden daarbij regelmatig blootgesteld aan geweld, misbruik of gevaarlijke omstandigheden die hun gezondheid en ontwikkeling ernstig schaden of zelfs hun leven in gevaar brengen.  

Handelaren misleiden families met beloften van onderwijs en een beter leven voor hun kind. In plaats daarvan worden de kinderen uitgebuit.

Uitbuiting in de visserij in Ghana 

Volgens de Ghanese overheid zijn bijna 230.000 kinderen van 5 tot 14 jaar betrokken bij een vorm van kinderarbeid. Bijna 80% ervan werkt in de landbouw, met een aanzienlijk aantal kinderen in de visserij, één van de gevaarlijkste vormen van kinderarbeid. Het Voltameer staat bekend als een hotspot in Ghana als het gaat om kinderarbeid. 

In Ghana werkt SOS Kinderdorpen samen met gemeenschappen rond Lake Volta, waar kinderen worden uitgebuit in de visserij. Zoals ook Wisdom: “Ik wist niet hoe ik moest zwemmen of peddelen. Ze dwongen mij het water in te gaan. Als ik niet deed wat ze wilden, sloegen ze mij met de achterkant van een peddel.”  

Wat zijn de gevolgen van kinderarbeid?

In de eerste plaats heeft gedwongen arbeid zeer schadelijke effecten op de kinderen zelf. Denk bijvoorbeeld aan:

Daarnaast heeft kinderarbeid gevolgen voor de wereldeconomie. Een beetje extra inkomen lijkt aantrekkelijk op de korte termijn, maar op de lange termijn werkt het zeer disruptief. Zo heeft kinderarbeid impact op:

Kinderen van ouders die zelf kinderarbeid hebben meegemaakt lopen vaak een groter risico om zelf ook slachtoffer te worden. Door kinderen te bevrijden van kinderarbeid help je dus niet alleen het kind zelf, maar ook toekomstige generaties. Op die manier doorbreken we de vicieuze cirkel.

Wat werkt tegen kinderarbeid?

Kinderarbeid kan niet duurzaam worden bestreden door alleen kinderen uit gevaarlijke werksituaties te halen. Ook de omstandigheden die kinderen kwetsbaar maken moeten veranderen. 

🛑 Voorkomen 
Onderwijs, inkomenszekerheid en bewustwording verkleinen het risico op kinderarbeid. 

🛡️ Beschermen 
Kinderen uit gevaarlijke en uitbuitende situaties halen en passende bescherming bieden. 

🤝 Families versterken 
Gezinnen financieel en sociaal versterken, zodat kinderen veilig kunnen opgroeien. 

Hoe bestrijdt SOS Kinderdorpen kinderarbeid? 

SOS Kinderdorpen voorkomt kinderarbeid door families te versterken, kinderen te beschermen en toegang tot onderwijs te verbeteren. Daarnaast ondersteunt SOS Kinderdorpen kinderen en jongeren die kinderarbeid hebben meegemaakt met psychosociale hulp en leerwerktrajecten waarmee zij aan een betere toekomst kunnen bouwen. Met deze aanpak wordt de vicieuze cirkel van armoede en kinderarbeid doorbroken: 68% van de ouders verdiende genoeg om in de basisbehoeften van het gezin te voorzien. 

Dit is wat de aanpak tegen kinderarbeid van SOS Kinderdorpen onderscheidt: kinderarbeid stoppen betekent niet alleen een kind vandaag uit een gevaarlijke situatie halen. Het vraagt ook om een familie die morgen zonder het inkomen van het kind verder kan. Het vraagt om onderwijs en vaardigheden waarmee een kind later zelfstandig een bestaan kan opbouwen.  

In Ghana rond Lake Volta werkte SOS Kinderdorpen samen met de gemeenschap om kinderen uit de uitbuiting te redden en hun ouders economisch en sociaal te versterken. Met resultaat: 

• 332 kinderen werden uit kinderarbeid gered 

• 1.418 kinderen die risico liepen zijn preventief ondersteund 

• 513 ouders ontvingen familiesteun

Tantie bagage in Ivoorkust

Een veelvoorkomende vorm van kinderarbeid in Ivoorkust is ‘Tantie bagage’, waarbij veelal jonge meisjes zware tassen en pakketten sjouwen op de markt in ruil voor een beetje geld. 

Ook Salimata (18) uit Yamoussoukro werd slachtoffer van deze vorm van arbeid. Zij besloot van school te gaan toen een vriendin haar vertelde over de mogelijkheid om geld te verdienen met Tantie Bagage. Salimata wilde op deze manier bijdragen aan het inkomen van het gezin, dat zeven kinderen telt. Drie jaar lang werkte Salimata dag in dag uit op de markt. Voor slechts vier tot zeven euro per dag droeg ze zware tassen en pakketten. 

In 2017 hoorde Salimata over de ondersteuning die ze kon krijgen vanuit het Tantie Bagage project bij SOS Kinderdorpen. Deze kans greep ze met beide handen aan. 

Een paar maanden later begon ze aan een driejarige stage bij het kappersinstituut in Yamoussoukro. In 2021 opende ze haar eigen kapsalon.

Uitbuiting in de kledingindustrie

Er is steeds meer toezicht op kledingfabrieken die rechtstreeks leveren aan grote internationale merken, waardoor kinderarbeid in de kledingindustrie steeds minder voorkomt. Volgens de laatste cijfers vindt 13% van de kinderarbeid plaats in de industrie. In de landbouwsector is dat wel 61%.

Kent Nederland ook kinderarbeid?

Nederland kende een periode van het inzetten van minderjarige fabrieksarbeiders. Kinderen werden toen gezien als goedkope arbeidskrachten. Sinds de instelling van het Kinderwetje van Van Houten in 1874, is het in Nederland verboden voor kinderen onder de 13 jaar om te werken. Niet lang daarna, in 1901, werd het verplicht voor kinderen tussen de 6 en de 12 jaar om naar school te gaan.

Wat kan ik doen tegen kinderarbeid?

Kinderarbeid is een groot probleem dat helaas niet in je eentje op te lossen is. Dat kan frustrerend zijn, maar je kunt absoluut keuzes maken die bijdragen aan verandering en die direct het leven van een kind kunnen veranderen. 

• Kies en koop bewust. Bekijk wat merken publiceren over hun productieketen en arbeidsomstandigheden. 

• Blijf erover praten. Aandacht voor kinderarbeid vergroot de druk op bedrijven en overheden om kinderen beter te beschermen. 

• Steun structurele oplossingen. Help organisaties die niet alleen kinderen beschermen, maar ook gezinnen versterken en toegang tot onderwijs verbeteren. 

Jouw donatie aan SOS Kinderdorpen helpt gezinnen te versterken, waardoor kinderen veilig kunnen opgroeien en jongeren kunnen toewerken naar zelfstandigheid. 

Geef kinderen de kans om kind te zijn 

Veelgestelde vragen over kinderarbeid

Voor deze pagina zijn cijfers uit het kinderarbeid rapport van de International Labour Organization (ILO) en UNICEF (2024) gebruikt.