Familie Debat

Ronde Tafelgesprek 22 oktober

Afgelopen dinsdag 22 oktober kwamen op initiatief van SOS Kinderdorpen zeven topmensen bij elkaar voor Het Familiedebat in het Amsterdamse NRC Café, om te spreken over het belang van familieliefde: wetenschappers, ervaringsdeskundigen, onderzoekers, maar ook de hoofdredacteur van Kek Mama en Kinderen en onze eigen directeur Margot Ende. Onder leiding van gespreksleider Cees Grimbergen werd twee uur lang met passie gedebatteerd over wat de definitie is van familie, en over de vraag waarom familieliefde zo belangrijk is. Het was een baanbrekende middag, omdat zoveel wetenschappelijke en praktische uitspraken samenkwamen. 

 Het debat werd gevoerd door: 
·         Margot Ende, directeur SOS Kinderdorpen Nederland
·         Rien van IJzendoorn, hoogleraar gezinspedagogiek Universiteit Leiden
·         Esther-Mirjam Sent, hoogleraar economie, lid Sociaal Wetenschappelijke Raad en lid RvT Plan Nederland
·         Brigitte Donders, hoofdredacteur Kinderen en Kek Mama
·         Maaike de Vries, chef Zorg bij de Argumentenfabriek
·         Jaap Doek, professor Kinderrechten VU en oud-lid VN
·         Gerard Besten, oprichter en directeur van Gezinshuis.com

Open deur

Grimbergen trapte af met de vraag: “Moet je het nou eigenlijk over dit onderwerp , familieliefde, wel hebben?” Volgens hoogleraar familie- en jeugdrecht Jaap Doek (tot 2007 voorzitter van het VN-comité inzake de Rechten van het Kind) zeker wel. “Er was een Nederlandse minister-president die zei, fatsoen moet je doen. Maar opvoeden moet je ook doen!” Doek legde niet voor niets de nadruk op het werkwoord doen. “Opvoeden moet gepaard gaan met empathie, maar je moet ook kinderen stimuleren dingen te ondernemen en activiteiten met ze doen. Liefde hoort daar altijd bij.” Volgens Doek zouden aanstaande ouders een cursus mogen volgen: “Ik heb al jaren geleden geroepen dat bestuurders van auto’s een rijbewijs nodig hebben, maar waarom ouders van kinderen niet? Het gemak waarmee wij aannemen dat ouders kunnen opvoeden, is veel te groot.” Brigitte Donders van Kek Mama en Kinderen vertelt hoe in de Verenigde Staten cursussen te volgen zijn voor als je een kind wilt krijgen. “Wat doet dit met mijn leven, met mijn relatie, wat kost het. Maar daar is in Nederland weinig animo voor.” 

De definitie: onvoorwaardelijk & voor altijd

Alle debattenten stonden eerst stil bij de definitie van familie en waren het eens over de begrippen: onvoorwaardelijke liefde, continuïteit en responsiviteit, een omgeving waar je jezelf  kan zijn, een omgeving met empathie. Volgens Gerard Besten, directeur en oprichter van Gezinshuis.com geldt mondiaal dat “iedere familie onvoorwaardelijkheid uitstraalt, dat kinderen bij de familie horen en dat familieleden zich het lot van anderen aantrekken.” Besten is ook auteur van het boek Niet zonder ons waarvan de belangrijkste boodschap is: “Dat kinderen jongeren zijn die niet zonder mensen kunnen. Maaike de vries, chef Zorg bij de Argumentenfabriek: "Als volwassene sluit je je jeugd af maar toch neem je je basis mee. Je basis zit in je." Van IJzendoorn: “Aan familie, het formele netwerk van volwassenen, zitten taken vast: hun continue aanwezigheid , het geven van warmte en het stellen van grenzen.” Dat laatste is volgens Van IJzendoorn voor de Nederlandse ouder nogal eens een opgave. Maar nodig: “Jonge kinderen kunnen hun eigen emoties niet goed in de grip houden en hebben daarvoor volwassenen nodig.” Hoogleraar economie Esther-Mirjam Sent vertelde vooral over de economische effecten: “Het oplossen van de gevolgen van het liefdeloos opgroeien van kinderen is van zeer groot belang, maar laten we ook spreken over de oorzaak, over gezinsplanning.  Onderzoek toont aan dat dat op de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen een groot significant effect heeft, ook op onderwijs van kinderen en op de economische situatie voor het hele gezin. Heel waardevol wat we doen voor kinderen, maar we moeten ook de oorzaken aanpakken.” Ook andersom heeft de huidige economische crisis invloed op het welbevinden van kinderen. Van IJzendoorn vertelde hoe werkeloosheid een zeven keer verhoogd risico geeft op kindermishandeling. 

Dwerggroei zonder liefde

Natuurlijk werd ook gesproken over de effecten voor een kind als het geen familieliefde ontvangt. Professor van IJzendoorn kwam met huiveringwekkende conclusies, naar aanleiding van een studie over kinderen in weeshuizen in Oekraïne. Hij vertelde hoe kinderen daar in de eerste twee jaar van hun leven veertig verschillende verzorgers zagen. “Dan ben je het begrip familienetwerk aan het oprekken tot een volstrekt abnormale situatie. Dat heeft aantoonbaar zeer negatieve gevolgen. Kinderen kregen voldoende te eten, maar voor iedere maand dat ze in een weeshuis zitten, gaan ze enorm achteruit in het gewicht voor leeftijd… dat gaat zelfs zover als tot in dwerggroei.” Ondanks zijn wetenschappelijke houding, doet deze conclusie hem nog altijd veel. “Verschrikkelijk. Ook neurologisch is de schade inmiddels met harde cijfers aan te tonen. Van een kind uit een weeshuis wordt de hoofdomvang kleiner en het IQ gemiddeld vijftien punten lager dan dat van kinderen die geadopteerd zijn of in pleegzorg worden opgevangen.” En vooral de fysieke achterstand kan worden ingehaald als kinderen alsnog worden opgevangen door een familie. Gerard Besten ziet al tientallen jaren de gevolgen in de praktijk van kinderen die zonder familie opgroeien. Ook hij is nog altijd van onder de indruk: “Als er geen familieliefde is, is er geen legitimatie voor het eigen bestaan. Dat merken wij ook bij kinderen in de jeugdzorg. Je ziet ze wegkwijnen.” Margot Ende van SOS Kinderdorpen besloot dit onderwerp: “Weinig mensen realiseren zich wat de effecten zijn als een kind geen familieliefde krijgt: anders zouden mensen er wel wat meer aan doen, in zowel Nederland als in het buitenland.” 

Kinderopvang toevoeging aan opvoeding?

Kinderopvang in Nederland is een voorbeeld waar meer zorg is vereist, volgens Van IJzendoorn. “Er is meer continuïteit nodig, want er is veel doorstroming van leidsters en van mensen met parttime jobs.” Hij is op zichzelf niet tegen kinderopvang. “Het is een mooie verbreding van het opvoedingsnetwerk en die blijkt onder bepaalde voorwaarden ook optimaal te zijn. De kwaliteit moet hoger, er moet meer kwaliteit en meer responsiviteit komen. Kinderen willen dezelfde persoon op dezelfde groep zien.” Besten: “Ik ben voor samen opvoeden, zowel door leraren als door ouders. Ik ben voor het normale leven. En die moet niet ingevuld worden vanuit professionaliteit en specialismes. Je moet meedoen met het gezin. Niet alleen je kunstje doen, maar erbij horen.” Gezondheidswetenschapper Maaike de Vries van De Argumentenfabriek vulde hem aan: “Wat normaal is in Nederland , wordt steeds beperkter, de acceptatie voor dingen wordt steeds kleiner, je moet oppassen dat ouderschap niet wordt geprofessionaliseerd want dat kan ook verkeerd gaan. We hebben de neiging om van alles een probleem te maken.” Margot Ende vertelde over de opleiding van SOS moeders:  “Het goede voorbeeld geven is belangrijk. SOS moeders krijgen een opleiding in parenting skills. Het is een on the job training, waarin ze twee jaar meelopen als “tante” met een moeder in een SOS gezin. Ze kunnen in die tijd ook nadenken over wat het voor hen betekent om in zo’n gezin te leven. Daarnaast hebben we sinds twintig jaar preventie programma’s: familie versterkende programma’s waarin wordt gekeken naar wat families en kinderen nodig hebben om weer een liefdevol gezin te hebben. Dat heeft ook vaak een economische kant, want zodra ouders weer een baan hebben, ontstaat er weer ruimte voor zaken als liefde en aandacht voor hun kinderen. Ook krijgen zij les in parenting skills, het leren aandacht te hebben voor je kind. Als je goed naar je kind luistert, luistert het kind ook naar jou.” 

Life saver

Sinds 2003 doet SOS Kinderdorpen onderzoek onder SOS kinderen, die tien jaar daarvoor de SOS zorg hebben verlaten. De resultaten volgens Margot Ende: “Gemiddeld genomen kun je zien dat tachtig procent van de kinderen die kansloos begonnen, nu tevreden in het leven staat, goed terugkijkt op haar jeugd, voor zichzelf en zijn gezin kan zorgen. Dat is het effect van familieliefde.” Van IJzendoorn: “Vorige week sprak ik een paar Afrikaanse collega’s uit Kenia en Nigeria, en die laatste kon SOS Kinderdorpen vergelijken met een reguliere instelling. Dat was een verschil als tussen dag en nacht. Ze noemde SOS Kinderdorpen een “life saver”. Ik heb zelf een kinderdorp in Zambia bezocht en gezien hoe het concept ongelooflijk goed in elkaar zit. Het probleem is alleen om die zorg in het hele land uit te rollen, over de hele wereld. Want in Nigeria zijn er vier dorpen op een bevolking van 160 miljoen. Het is een dure voorziening, de kinderdorpen zijn prachtig ingericht.” “Te luxe?”, vroeg Cees Grimberen? “Absoluut niet”, antwoordde Rien van IJzendoorn. Dit is wat een kind nodig heeft, maar hoe verzorg je dat in het hele land? Het is fantastisch gedaan en de hele omgeving van het kinderdorp profiteert ervan.” Margot Ende: “Je moet de kosten van een kind ook afzettegen tegen de maatschappelijke kosten als een kind die liefde niet krijgt. Want die schade brengt ook veel kosten met zich mee. Wat een kind leert, geeft het door.” Dus dat is ook een economisch argument, vraagt Cees Grimbergen. “Ja”, zegt Margot, “fysiek en mentaal gezonde mensen zijn uiteindelijk beter voor een land.” Professor Doek beaamde dat: “Je wilt tenslotte toch rendement voor je geld?” Maaike de Vries sloot af: “Wat kun je nog meer wensen, familieliefde is goed voor het welzijn voor mensen en het is goed voor de economie.” 

Voor meer informatie en beeldmateriaal kunt u contact opnemen met:

Willemijn van Benthem, persvoorlichting SOS Kinderdorpen

020 – 5121 662 / 06 54 314 592

willemijn@soskinderdorpen.nl

SOS Kinderdorpen en de Postcode LoterijSOS Kinderdorpen en CBF KeurmerkSOS Kinderdorpen en ANBI

Giro: 2280
Iban: NL90INGB0000002280 

Disclaimer   Privacy en cookies
Volg ons via   Facebook Twitter Youtube  Pinterest

/* pageName= Familie Debat pagePrefix=soskdnl breadCrumb=Actueel / Nieuwsoverzicht / Familie Debat mainDomain=sos-kinderdorpen.nl langIdentifier=NL:nl,nl */